Gündem her sabah önümüze yeni bir tartışma bırakıyor. İsimler değişiyor, ekranlar saatlerce konuşuyor, toplum bir başlıktan diğerine sürükleniyor. Fakat vatandaş evine döndüğünde gerçek gündem bütün ağırlığıyla yerinde duruyor. Kira bekliyor, market poşeti hafifliyor, faturalar ağırlaşıyor. Ekonomi yönetimi dezenflasyondan söz ederken vatandaş kasadaki toplamı, mutfaktaki eksiği ve ay sonuna kalan günleri hesaplıyor.

Hayat pahalılığı yalnızca fiyatların yükselmesi değildir. İnsanların plan yapma gücünün, gelecek inancının ve adalet duygusunun aşınmasıdır. Yerli ile turist arasında ölçüsüz fiyat farkları, kalitesi düşürülen ürünler, küçülen paketler, iptali eziyete dönüşen abonelikler ve bitmeyen bürokrasi, küçük görünen büyük adaletsizliklerdir. Resmi şikayetlere yansıyan market, sigorta ve hizmet sorunları da bu tablonun yalnızca görünen kısmıdır.

Vatandaşın sosyal medyada anlattığı küçük ama sinir bozucu hayat pahalılığı hikayeleri, aslında ortak bir geçim itirazıdır. Eksilen bir ürün, küçülen bir porsiyon veya ödenemeyen fatura yalnızca ekonomik ayrıntı değildir. Her biri insanın emeğine ve saygınlığına dokunur.

Bu düzenin en ağır bedelini çocuklar ödüyor. Bir çocuk daha hayatın başında “fakir çocuk” olarak tanımlandığında önüne görünmez sınırlar çiziliyor. Daha az kitap, yetersiz beslenme, daralan eğitim imkanları ve sürekli ertelenen ihtiyaçlar onun kaderi gibi gösteriliyor. Oysa hiçbir çocuk fakir doğmaz. Çocuklar, fırsatların adaletsiz dağıtıldığı bir düzenin içine doğar.

Yoksulluk çocuğun zekasını azaltmaz, fakat fikirlerini geliştireceği alanı daraltır. Onu bilimden, sanattan, teknolojiden ve nitelikli eğitimden uzaklaştırabilir. Böyle büyüyen çocuklar yarının üretiminde yalnızca beden gücüyle yer almaya mecbur bırakılabilir. Beden işçiliği onurludur. Adaletsizlik, bir çocuğun önüne başka hiçbir seçeneğin konulmamasıdır.

Bugün “fakir çocuk” algısıyla büyüyen çocuklara sessiz kalırsak yarının bilim insanını, sanatçısını, mühendisini, girişimcisini ve düşünürünü daha yolun başında kaybederiz. Bir ülke çocuklarının yalnızca karnını değil, merakını ve hayallerini de beslemek zorundadır. Aksi halde yoksulluk kuşaktan kuşağa aktarılan sessiz bir mirasa dönüşür.

Tam burada eğitim ve sosyal devlet devreye girmelidir. Eğitim yalnızca okul kapısını açmak değil, her çocuğa o kapıdan eşit şartlarda geçebilme imkanı vermektir. Sosyal devlet ise yoksulluğu kayda geçiren değil, çocuklukta önleyen devlettir. Sağlıklı beslenme, güvenli barınma, nitelikli eğitim ve yeteneklerini geliştirebilme imkanı bir yardım değil, temel haktır.

Ailelerin alın terinin karşılığı, çağdaş dünya standartlarında insanca bir hayat kurmaya yetmelidir. Çalışan insan yalnızca hayatta kalmamalı, çocuğunu geleceğe hazırlayabilmeli, kültüre ulaşabilmeli, dinlenebilmeli ve yarını için güven oluşturabilmelidir. Emek, sürekli fedakarlık beklenen ucuz bir kaynak değil, toplumsal düzenin temel değeridir.

Bunun için denge ve denetim mekanizmaları kağıt üzerinde bırakılmamalıdır. Fiyatlar, ürün kalitesi, kiralar, abonelikler, sigorta uygulamaları ve kamu hizmetleri etkin biçimde izlenmelidir. Kurumlar yalnızca şikayet geldiğinde değil, adaletsizlik ortaya çıkmadan önce çalışmalıdır. Denetim sonuçları açıklanmalı, sorumlular hesap vermeli ve vatandaş hakkını ararken bürokrasinin içinde yalnız bırakılmamalıdır.

Kendine bak. Sofrana, faturana, kirana, çocuğunun eğitimine ve emeğinin karşılığına bak. Dün alabildiğini bugün neden alamadığını kendine sor. Daha çok çalıştığın halde neden daha azına ulaşabildiğini, hangi ihtiyaçlarını ertelediğini ve hangi haksızlıkları zamanla olağan kabul ettiğini düşün. Marketten neyi eksilttin, hangi faturayı ödemek için başka bir ihtiyacından vazgeçtin?

Geçinememeyi yalnızca kendi başarısızlığın sanma, fakat yurttaşlık sorumluluğundan da kaçma. Fiyatı sorguladın mı? Ürünün kalitesine itiraz ettin mi? Hakkını aradın mı? Şikayet yollarını kullandın mı? Karar verenlerden açık bir hesap istedin mi? Çocuğunun geleceği daralırken başka tartışmaların peşine takılıp kendi hayatını belirleyen asıl meseleleri unuttun mu?

Sorunun kaynağını araştır. Söylenenle yaşadığın arasındaki farkı gör. Çözümü beklemekle yetinme, çözümü talep et. Hakkını iste, süreci takip et ve verilen sözlerin sonucunu sor. İnsanca yaşamak lütuf değildir. Nitelikli eğitime ulaşmak ayrıcalık değildir. Emeğinin karşılığını almak iyilik değildir. Bunların tamamı temel yaşam hakkıdır.

Yanındaki insanın da aynı kirayı, aynı faturayı ve aynı gelecek kaygısını taşıdığını gör. Sesini onun sesiyle birleştir. Tek başına yakınan vatandaş olma. Birlikte soran, denetleyen, dayanışan ve değiştiren yurttaş ol. Çünkü sen kendi hayatının hesabını sormadığında, başkaları senin adına neye razı olacağına karar verir.

Üreten nesillerin sürekliliği, bugünün çocuklarına eşit başlangıç imkanı verilmesiyle sağlanabilir. Yarın güçlü bir ekonomi istiyorsak bugün hiçbir çocuğu yoksulluğun dar koridorlarına terk edemeyiz. Asıl gündem vatandaşın geçimi, çocuğun eğitimi, emeğin değeri ve yarına duyulan güvendir. Diğer bütün tartışmalar bunları unutturduğu ölçüde yalnızca gürültüdür.