Bir ülkenin gerçek gücü, yeraltı kaynaklarında, beton yığınlarında veya makro ekonomik istatistiklerinde gizli değildir. Gerçek güç, haksızlık karşısında susmayan, adaleti bir lütuf olarak değil anayasal bir hak olarak gören ve sorumluluklarının bilincinde olan yurttaşların omuzlarında yükselir. Demokratik hukuk devletinin en sağlam temeli, vatandaşın hakkını arama cesareti ve bu cesareti gösterenleri yalnız bırakmayan toplumsal dayanışma ruhudur. Toplumlar, güç karşısında korktukları ölçüde değil; hakikati savundukları, haksızlığa uğrayanın yanında durdukları ve hukukun üstünlüğüne inandıkları ölçüde uygarlaşır, refah üretir ve krizlere direnç kazanır. Bir toplumda adaletsizlik sıradanlaşmışsa, bunun nedeni zorbaların gücü değil, haklıların sessizliği ve yalnızlığıdır.

Toplumsal dayanışmanın ve hak arama bilincinin hangi sınırlarda dolaştığını anlamak için somut olaylara bakmak gerekir. Geçtiğimiz günlerde Habaş’ta yaşanan ve kameralara yansıyan görüntüler, tam da bu bağlamda ele alınması gereken çok önemli bir örnek vakadır. Olayın merkezinde, geçmişten bugüne kadar yaşanmış iş cinayetlerini, ihmaller zincirini ve yitip giden canların hesabını görünmez bir hakikat kürsüsünden cesaretle soran bir vatandaşımız var. Susturulmuş kitlelerin mağduriyetini seslendirirken,gerçeklerle yüzleşmekten korkan ve kaba kuvvetle sorunların üzerini örtebileceğini sanan iki kişi sahneye çıkıyor. Konuşan vatandaşa kaba kuvvet uygulayarak onu darp edip susturmaya çalışıyorlar. Ancak asıl kırılma noktası o saniyede yaşanıyor. Haksızlığa ve zorbalığa tahammülü kalmayan kalabalık, o an muazzam bir toplumsal refleks gösteriyor. Yılların biriktirdiği hak talebinin öfkesiyle o iki kişinin üzerine yürünüyor, sert davranılarak, yumruklanarak o saldırganlar alandan hızla uzaklaştırılıyor. Ardından o meydanda, tek ve gür bir sivil irade çınlıyor: Sen konuş, anlat!

Habaş’ta yaşanan bu olayı sıradan bir asayiş olayı olarak okumak, meselenin sosyolojik özünü ıskalamak demektir. Kitlelerin, hakikati söyleyen birine anında kalkan olması ve ona saldıranlara aynı sertlikte bir reaksiyon gösterip onları defetmesi, aslında yılların biriktirdiği haklı bir yeter çığlığıdır. O anki öfkenin fiziksel bir reflekse dönüşmesi, adaletin ve güvenliğin zedelendiği hissinden beslenir. Haksızlığa uğrayan bir sese etten duvar örmek, toplumsal dayanışmanın o anki en çıplak ve doğrudan formudur. Ancak bizler, bu refleksin ardındaki o saf adalet arayışını alıp, onu anayasal bir zeminde, şiddet içermeyen, çok daha sistematik ve yıkılmaz bir sivil bilince dönüştürmek zorundayız.

Şunu zihinlerimize mıh gibi çakmalıyız. Bireysel ve toplumsal hak arama davranışı bir isyan veya suç değil; anayasamızın teminat altına aldığı en temel, en meşru vatandaşlık hakkıdır. Haksızlıkların, ihmallerin ve hasıraltı edilen sorunların üzerine gitmek, bu toplumda yaşayan her bireyin evrensel sorumluluğudur. İş hayatında, sokakta, eğitimde veya kamusal alanın herhangi bir yerinde sesini yükselten vatandaş, toplumun ortak onurunu savunmaktadır. Hangi sektörde veya meslekte olursanız olun; eğer kendi alanınızda bir haksızlık, ihmal veya hak gaspı yaşıyorsanız, anayasal haklarınıza sonuna kadar sarılmalısınız.Karşılaştığınız en ufak bir sorunda dahi yasal yollara başvurmaktan, örgütlenmekten ve sesinizi duyurmaktan çekinmemelisiniz. Hak arayanların ne kadar kalabalık, haksızlık yapanların ise bir elin parmakları kadar azınlık olduğunu idrak ettiğimiz gün, o karanlık korku duvarları tamamen yıkılacaktır.

Geleceğimize dair çıkarmamız gereken en büyük ders tepkilerimizin niteliğiyle ilgilidir. Anlık krizlerde ortaya çıkan sert bedensel tepkiler, biriken öfkenin ve çaresizlik hissinin sonucudur. Fakat uzun vadede, sokakta veya herhangi bir sorun anında ortaya koyacağımız şiddetsiz, demokratik ve sarsılmaz tepkiler, yarınki toplumumuzun karakteristik özelliklerini inşa edecektir. Zorbalığa kaba kuvvetle değil; haklılığın verdiği o örgütlü, bilinçli ve meşru duruşla cevap veren bir toplum, kendi geleceğini de aynı demokratik olgunlukla şekillendirir. Şiddetsiz ama kararlı tepkiler, kaosu boşa çıkaran en güçlü kalkanımızdır. Anayasal sınırlar içinde kalınarak gösterilen sivil dayanışma, en ağır kaba kuvvetten çok daha dönüştürücü ve kalıcı bir güce sahiptir. Dünyada refah seviyesi en yüksek ülkelerin ortak özelliği budur. Sorumluluklarını bilen ve anayasal haklarını talep eden toplulukların refahı her zaman güvence altındadır.