Her 10 Kasım sabahı saat dokuzu beş geçe bu coğrafyada hayat durur, siren sesleri derin bir sükûnetle buluşur. Ancak uluslararası siyasetin merceğinden ve tarihin geniş perspektifinden bakıldığında, bu duruş çaresiz bir yas ritüeli ya da geçmişe duyulan nostaljik bir özlem değildir. 10 Kasım 1938, fani bir ömrün son bulduğu tarih olmanın ötesinde; çağını aşan bir siyaset felsefesinin, rasyonel devlet aklının ve aydınlanma iradesinin zamansız bir pusulaya dönüştüğü gündür. Küresel sistemin sarsıldığı bugünkü dünyada Mustafa Kemal Atatürk’ü anmak, aslında kendi geleceğimizle ve aklın rehberliğiyle yüzleşmektir.
Yaşamı boyunca bize ne verdiğini anlamak için sadece haritalar üzerinde çizilen sınırlara bakmak yetmez.Onun bu topluma bıraktığı en büyük armağan, işgal altındaki bir vatanı kurtarmak kadar, insan zihnini dogmaların ve boyun eğmişliğin zincirlerinden kurtarmasıdır. Çöküş döneminin edilgen tebaasını, haklarının bilincinde olan eşit yurttaşlara dönüştürmesi, bugünkü toplumsal reflekslerimizin temelidir. Bugün eğer düşünen, sorgulayan, haksızlıklara itiraz eden ve hakkını almak isteyen bir toplum kimliği taşıyorsak,bu bir tesadüf değildir. Egemenliği kayıtsız şartsız millete veren, bireyi "fikri hür, vicdanı hür" bir özne kılan o kurucu irade, sorgulama cesaretini toplumsal genetiğimize nakşetmiştir.
Modern tarihçilerden Andrew Mango’nun Atatürk’ü her şeyden önce bir "Aydınlanma adamı" olarak tanımlamasının ardında bu zihniyet devrimi yatar. O, askeri zaferleri; hukuk, eğitim, bilim ve kadın hakları gibi köklü devrimlerle kalıcı kılmadıkça gerçek kurtuluşun sağlanamayacağını biliyordu. Bize ezber etmeyi değil neden-sonuç ilişkisi kurmayı, biat etmeyi değil katılımcı yurttaş olmayı öğreten bir düzen inşa etti.Farklı kimlikleri ortak vatandaşlık şemsiyesi altında birleştiren sivil ulus modeli, bugün küresel siyasetin en çok aradığı bir arada yaşama kültürünün de erken bir manifestosuydu.
İşte bu dönüşüm, dünya siyasetinin iki zıt kutbunda yer alan iki önemli ismin ona duyduğu hayranlığı neden gizleyemediğini açıkça ortaya koyar. Bir yanda, cephede karşı karşıya geldiği İngiltere Başbakanı Winston Churchill vardır. Churchill, onu "savaşta olağanüstü bir askeri lider, barışta ise kudretli bir reformist"sözleriyle anarken hayranlığını gizleyememiştir; çünkü karşısında zafer sarhoşluğuna kapılmayan, rövanşist öfkeyle hareket etmeyen ve savaş biter bitmez modern kurumlar inşa eden eşsiz bir devlet aklı görmüştür.Diğer yanda Hindistan’ın ilk Başbakanı Jawaharlal Nehru, Atatürk’ü ilham kaynağı olarak selamlamıştır.Nehru da hayranlığını gizleyememiştir; çünkü emperyalizmin Doğu’ya biçtiği "sömürülme" kaderini ilk kez Mustafa Kemal parçalamış, mazlum milletlere kendi ayakları üzerinde modernleşmenin mümkün olduğunu kanıtlamıştır.
Bu evrensel saygı, 1981’de UNESCO’nun oybirliğiyle aldığı "Atatürk Yılı" kararında zirveye ulaşmış; onu sömürgeciliğe karşı savaşan ilk önder ve barışın öncüsü olarak tarihe kaydetmiştir. Bugün tarihçiler "Atatürk yaşasaydı küresel krizlere nasıl yaklaşırdı?" sorusunu tartıştığında, yanıtlar onun gerçekçi mirasında buluşur. Orta Doğu ve Doğu Avrupa’daki krizler karşısında; Montrö ve Sadabat Paktı’nda olduğu gibi, toprak bütünlüğüne saygıyı, iç işlerine karışmama ilkesini ve barışçıl diplomasiyi savunurdu. Kutuplaşmanın dünyayı sardığı bu çağda, "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir" diyerek yapay zekâdan dijital dönüşüme ve gençlerin eğitimine uzanan küresel iş birliklerine öncülük ederdi.
Bugün 10 Kasım’da bize düşen, sığ tartışmaların ötesinde, bu büyük mirasın ağırlığına yakışır olgun bir duruş sergilemektir. Atatürk’ü anlamak, onu sadece geçmişin hatırasına hapsetmek ya da anma törenlerini biçimsel bir rutine indirgemek değildir. Onun mirası karşısındaki en doğru davranışımız; kutuplaşmayı reddeden bir sağduyuyla ortak aklı büyütmek, liyakati ve adaleti savunmak, gençlerin sorgulayan zihinlerine alan açmak ve bilimin rehberliğinden sapmamaktır. Sirenler sustuğunda başlayan asıl görevimiz, bize emanet edilen bu düşünen, sorgulayan ve hakkını arayan toplum mirasını soğukkanlı bir kararlılıkla yarınlara taşımaktır.
Yorum Ekle
Yorumlar (0)
Sizlere daha iyi hizmet sunabilmek adına sitemizde çerez konumlandırmaktayız. Kişisel verileriniz, KVKK ve GDPR
kapsamında toplanıp işlenir. Sitemizi kullanarak, çerezleri kullanmamızı kabul etmiş olacaksınız.
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.
Kemal UYSAL
Sorgulayan Aklın Mirası
Her 10 Kasım sabahı saat dokuzu beş geçe bu coğrafyada hayat durur, siren sesleri derin bir sükûnetle buluşur. Ancak uluslararası siyasetin merceğinden ve tarihin geniş perspektifinden bakıldığında, bu duruş çaresiz bir yas ritüeli ya da geçmişe duyulan nostaljik bir özlem değildir. 10 Kasım 1938, fani bir ömrün son bulduğu tarih olmanın ötesinde; çağını aşan bir siyaset felsefesinin, rasyonel devlet aklının ve aydınlanma iradesinin zamansız bir pusulaya dönüştüğü gündür. Küresel sistemin sarsıldığı bugünkü dünyada Mustafa Kemal Atatürk’ü anmak, aslında kendi geleceğimizle ve aklın rehberliğiyle yüzleşmektir.
Yaşamı boyunca bize ne verdiğini anlamak için sadece haritalar üzerinde çizilen sınırlara bakmak yetmez.Onun bu topluma bıraktığı en büyük armağan, işgal altındaki bir vatanı kurtarmak kadar, insan zihnini dogmaların ve boyun eğmişliğin zincirlerinden kurtarmasıdır. Çöküş döneminin edilgen tebaasını, haklarının bilincinde olan eşit yurttaşlara dönüştürmesi, bugünkü toplumsal reflekslerimizin temelidir. Bugün eğer düşünen, sorgulayan, haksızlıklara itiraz eden ve hakkını almak isteyen bir toplum kimliği taşıyorsak,bu bir tesadüf değildir. Egemenliği kayıtsız şartsız millete veren, bireyi "fikri hür, vicdanı hür" bir özne kılan o kurucu irade, sorgulama cesaretini toplumsal genetiğimize nakşetmiştir.
Modern tarihçilerden Andrew Mango’nun Atatürk’ü her şeyden önce bir "Aydınlanma adamı" olarak tanımlamasının ardında bu zihniyet devrimi yatar. O, askeri zaferleri; hukuk, eğitim, bilim ve kadın hakları gibi köklü devrimlerle kalıcı kılmadıkça gerçek kurtuluşun sağlanamayacağını biliyordu. Bize ezber etmeyi değil neden-sonuç ilişkisi kurmayı, biat etmeyi değil katılımcı yurttaş olmayı öğreten bir düzen inşa etti.Farklı kimlikleri ortak vatandaşlık şemsiyesi altında birleştiren sivil ulus modeli, bugün küresel siyasetin en çok aradığı bir arada yaşama kültürünün de erken bir manifestosuydu.
İşte bu dönüşüm, dünya siyasetinin iki zıt kutbunda yer alan iki önemli ismin ona duyduğu hayranlığı neden gizleyemediğini açıkça ortaya koyar. Bir yanda, cephede karşı karşıya geldiği İngiltere Başbakanı Winston Churchill vardır. Churchill, onu "savaşta olağanüstü bir askeri lider, barışta ise kudretli bir reformist"sözleriyle anarken hayranlığını gizleyememiştir; çünkü karşısında zafer sarhoşluğuna kapılmayan, rövanşist öfkeyle hareket etmeyen ve savaş biter bitmez modern kurumlar inşa eden eşsiz bir devlet aklı görmüştür.Diğer yanda Hindistan’ın ilk Başbakanı Jawaharlal Nehru, Atatürk’ü ilham kaynağı olarak selamlamıştır.Nehru da hayranlığını gizleyememiştir; çünkü emperyalizmin Doğu’ya biçtiği "sömürülme" kaderini ilk kez Mustafa Kemal parçalamış, mazlum milletlere kendi ayakları üzerinde modernleşmenin mümkün olduğunu kanıtlamıştır.
Bu evrensel saygı, 1981’de UNESCO’nun oybirliğiyle aldığı "Atatürk Yılı" kararında zirveye ulaşmış; onu sömürgeciliğe karşı savaşan ilk önder ve barışın öncüsü olarak tarihe kaydetmiştir. Bugün tarihçiler "Atatürk yaşasaydı küresel krizlere nasıl yaklaşırdı?" sorusunu tartıştığında, yanıtlar onun gerçekçi mirasında buluşur. Orta Doğu ve Doğu Avrupa’daki krizler karşısında; Montrö ve Sadabat Paktı’nda olduğu gibi, toprak bütünlüğüne saygıyı, iç işlerine karışmama ilkesini ve barışçıl diplomasiyi savunurdu. Kutuplaşmanın dünyayı sardığı bu çağda, "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir" diyerek yapay zekâdan dijital dönüşüme ve gençlerin eğitimine uzanan küresel iş birliklerine öncülük ederdi.
Bugün 10 Kasım’da bize düşen, sığ tartışmaların ötesinde, bu büyük mirasın ağırlığına yakışır olgun bir duruş sergilemektir. Atatürk’ü anlamak, onu sadece geçmişin hatırasına hapsetmek ya da anma törenlerini biçimsel bir rutine indirgemek değildir. Onun mirası karşısındaki en doğru davranışımız; kutuplaşmayı reddeden bir sağduyuyla ortak aklı büyütmek, liyakati ve adaleti savunmak, gençlerin sorgulayan zihinlerine alan açmak ve bilimin rehberliğinden sapmamaktır. Sirenler sustuğunda başlayan asıl görevimiz, bize emanet edilen bu düşünen, sorgulayan ve hakkını arayan toplum mirasını soğukkanlı bir kararlılıkla yarınlara taşımaktır.